Udostępnianie zasobu w archiwach partii komunistycznej na przykładzie Archiwum Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w Lublinie

Tomasz Czarnota

Streszczenie w języku polskim


Podjęcie tematu udostępniania zasobu archiwalnego zgromadzonego przez komunistyczną mono-partię rządzącą w Polsce wynikało z potrzeby uchwycenia jej podejścia do realizacji tego zadania, uważanego współcześnie za jedną z najdonioślejszych funkcji archiwów historycznych. Bezpośrednim powodem zainicjowania badań w tym obszarze był całkowity brak literatury dotyczącej realizacji tej funkcji przez Archiwum Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Lublinie i nikły stan badań nad tym samym zagadnieniem w odniesieniu do archiwów PZPR z innych ośrodków oraz w skali ogólnokrajowej. W toku postępowania badawczego starano się odpowiedzieć na pytania o to, z jakich powodów, w jaki sposób, w jakim zakresie i na czyj użytek realizowano to zadanie w AKW w Lublinie. W badaniach zastosowano metodę dedukcyjną, indukcyjną i statystyczną. Do zanalizowania tytułowego zagadnienia wykorzystano następujące rodzaje źródeł: wewnętrzne normatywy kierownictwa PZPR regulujące sferę udostępniania zasobu w jej archiwach, protokoły z narad kierowników archiwów komitetów wojewódzkich PZPR uwzględniających problemy udostępniania dokumentów i cykliczne sprawozdania sporządzane przez kierowników AKW w Lublinie. Udostępnianie zasobu w ciągu kilku dekad istnienia AKW w Lublinie ewoluowało od podejścia restrykcyjnego ku względnej liberalizacji. Symptomem liberalizacji było to, że w miarę upływu czasu wśród użytkowników obok liczebnie dominujących członków partii (pracowników aparatu partyjnego i działaczy) pojawiali się także członkowie innych stronnictw i osoby bezpartyjne. Pod względem liczebności na drugim miejscu byli studenci różnych uczelni, a na trzecim pracownicy naukowi. W ciągu roku AKW w Lublinie odwiedzało średnio od dwudziestu kilku do sześćdziesięciu kilku użytkowników. Zwiększona częstotliwość, z jaką odbywały się ich wizyty w tym archiwum często wiązała się z przypadającymi na dane lata ważnymi dla partii jubileuszami, do których obchodów się przygotowywano. Z kolei spadek liczby odwiedzin w niektórych przypadkach mógł mieć związek z wybuchającymi w kraju kryzysami społeczno-politycznymi, takimi jak Grudzień ’70 i wprowadzenie w Polsce stanu wojennego. Udostępnianie archiwaliów użytkownikom z zewnątrz praktycznie przez cały czas istnienia AKW w Lublinie, to jest od lat pięćdziesiątych do osiemdziesiątych XX w., podlegało reglamentacji. Zgody na dostęp do dokumentów udzielał odpowiedzialny za sektor propagandy sekretarz KW. Służyło to niedopuszczeniu do udzielenia osobom niepowołanym informacji mogących narazić na szwank wizerunek PZPR i jej bieżącą politykę. Wśród tematów badawczych realizowanych przez użytkowników zasobu AKW w Lublinie przeważały takie, które bezpośrednio lub pośrednio afirmowały działalność partii i ‘władzy ludowej’, np. historia organizacji młodzieżowych, działalność UB, MO i ORMO oraz utrwalanie władzy ludowej w Polsce. Z dokonanych ustaleń płynie ogólna konkluzja, że zasoby archiwów PZPR, w tym AKW w Lublinie, służyły przede wszystkim potrzebom tej partii. Zwłaszcza opracowywaniu propagandowo użytecznej wersji historii jej samej oraz dziejów innych organizacji społeczno-politycznych, instytucji i środowisk, na które w okresie Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej partia wywierała przemożny wpływ.


Słowa kluczowe


archiwa komitetów wojewódzkich PZPR, udostępnianie zasobu archiwalnego, Komitet Wojewódzki PZPR w Lublinie, użytkownicy zasobu archiwalnego

Pełny tekst:

PDF (English)

Bibliografia


Archival sources

Archiwum Akt Nowych w Warszawie:

KC PZPR w Warszawie, ref. no. 237/XXI-28, 237/XXI-30, 237/XXI-32, XXII-372, XXII-461, XXII-463, XXIII-1, XXIII-292, XXIII-294, XXIII-322.

Archiwum Państwowe w Lublinie:

KW PZPR w Lublinie [1948–1975], ref. no. 296, 2359, 2708, 2722

KW PZPR (II) w Lublinie [1975–1990], ref. no. 4076, 4078, 4086, 4090, 4100, 4103, 4212, 4213, 4214, 4216, 4218, 4284, 4286, 4287, 4292.

Archiwum UMCS w Lublinie:

Akta osobowe studentów UMCS, ref. no. 2/7.

Studies

Czarnota T., Kierownictwo pionu archiwalno-historycznego w Komitecie Wojewódzkim PZPR w Lublinie w latach 1948–1956, in: Elity komunistyczne w Polsce, eds. M. Szumiło, M. Żukowski, Warszawa–Lublin 2015.

Czarnota T., Kierownictwo pionu archiwalno-historycznego w Komitecie Wojewódzkim PZPR w Lublinie w latach 1957–1975, in: „Polska Ludowa” 1944–1989 – wybrane problemy historii politycznej i społecznej, eds. D. Litwin-Lewandowska, K. Bałękowski, Lublin 2016.

Durko J., Archiwa Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, ‘Archiwa Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Biuletyn’ 1981, 1.

Grot D., Ku przeszłości otwartej. Dostępność archiwów państwowych w Polsce w latach 1918–2014, Warszawa 2015

Horst W., Archiwum Komitetu Centralnego Polskiej Partii Robotniczej w latach 1945–1948, ‘Teki Archiwalne’ 2001, 6 (28).

Horst W., Kancelarie i archiwa Centralnego Komitetu Wykonawczego Polskiej Partii Socjalistycznej, Komitetu Centralnego Polskiej Partii Robotniczej i Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (1944–1990), Warszawa 2006.

Jakubowski J., Naukowa działalność archiwów nie podlegających Naczelnej Dyrekcji Archiwów Państwowych i państwowych archiwów wyodrębnionych, in: Pamiętnik I Powszechnego Zjazdu Archiwistów Polskich, Przemyśl 27–29 sierpnia 1986 r. Referaty i dyskusja, część I , Warszawa 1991.

Kozłowska H., Wojewódzkie archiwa partyjne i ich działalność informacyjna w 1974 r., ‘Z pola walki’ 1975, 4 (82).

Moćko A., Byłe Archiwum Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i jego zasób, in: 50 lat Archiwum Państwowego w Białymstoku. Księga pamiątkowa, eds. S. Iwaniuk et al., Białystok 2003.

Nobis K., Archiwum Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w Kielcach, ‘Archiwista Polski’ 1998, 2 (10).

Paszta J., Narada kierowników archiwów KW PZPR , ‘Z pola walki’ 1979, 1 (85).

Perłakowska E., Udostępnianie dokumentacji w archiwum zakładowym i składnicy akt – stan prawny i praktyka, in: Archiwa i archiwiści w dobie społeczeństwa informacyjnego. Pamiętnik IV Powszechnego Zjazdu Archiwistów Polskich, Szczecin, 12–13 września 2002 r., vol. I, ed. D. Nałęcz, Szczecin 2002.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/rh.2019.47.275-309
Data publikacji: 2019-12-13 09:01:50
Data złożenia artykułu: 2018-09-18 15:54:39


Statystyki


Widoczność abstraktów - 776
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF (English) - 340

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2019 Tomasz Czarnota

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.