Rola Polskiej Akademii Umiejętności w budowaniu prestiżu odrodzonej II Rzeczypospolitej

Mateusz Hübner

Streszczenie w języku polskim


W artykule ukazano znaczenie Polskiej Akademii Umiejętności w budowaniu prestiżu odrodzonego w 1918 roku państwa polskiego. Artykuł dotyczy w głównej mierze pierwszych lat niepodległości, w których Akademia podjęła się działań, mających na celu zyskanie nauce polskiej międzynarodowej renomy. Operacjonalizując problem analizowano zakres i charakter współpracy PAU z władzami RP – w szczególności z Ministerstwem Spraw Zagranicznych. Artykuł powstał w oparciu o materiały źródłowe – zarówno archiwalne, jak publikowane – oraz literaturę przedmiotu. Informacje zawarte w źródłach i opublikowanych pracach poddano krytycznej ocenie – uwzględniającej specyfikę analizowanego materiału. W oparciu o statutowe cele PAU, przedstawiono różne formy prac Akademii, z jakimi wiązano budowę znaczenia nauki polskiej poza granicami kraju. Odwołano się do zaangażowania PAU w prace międzynarodowych organizacji naukowych – Conseil International de Recherches oraz Union Académique Internationale de Recherches et de Publications. Wpływ polskiej kultury narodowej (wspieranej i rozwijanej przez PAU) na prestiż II RP na arenie międzynarodowej, wskazywał, że działania PAU były konieczne wobec pragnienia ugruntowania pozycji Rzeczypospolitej w środowisku uczonych z innych państw – po latach niedoceniania, marginalizowania i przypisywania innym polskiego dorobku naukowego i kulturalnego. Ustalono znaczenie wsparcia działań PAU przez MSZ, korzystne efekty, ale i zagrożenia związane z wejściem polityki na grunt nauki.


Słowa kluczowe


Polska Akademia Umiejętności; nauka; kultura narodowa; II Rzeczpospolita; Ministerstwo Spraw Zagranicznych; prestiż

Pełny tekst:

PDF (English)

Bibliografia


Archival sources

Archiwum Akt Nowych:

Ministerstwo Spraw Zagranicznych, ref. no. 13430, 13431, 13436.

Poselstwo RP w Wiedniu, ref. no. 349.

Archiwum Nauki PAN i PAU w Krakowie:

Polska Akademia Umiejętności, ref. no. I–157a.

Polska Akademia Umiejętności, Korespondencja Sekretarza Generalnego, ref. no. 75/21, 438/20, 496/21.

Printed sources

Konopczyński W., Dziennik 1918–1921, part 1, eds. P. Biliński, P. Plichta, Warszawa–Kraków 2016.

Kronika, ‘Nauka Polska’ 1927, 6.

Kronika zagraniczna, ‘Nauka Polska’ 1923, 4.

Natanson W., Sprawozdanie tymczasowe z przebiegu zgromadzenia konstytucyjnego ‘Rady Międzynarodowej Badań Naukowych’ odbytego w Brukseli, w dniach od 18. do 28. lipca 1919 roku, Kraków 1919.

Przemówienie wiceprezesa Jana M. Rozwadowskiego, ‘Rocznik Polskiej Akademji Umiejętności’ 1924/1925.

Skład Polskiej Akademji Umiejętności, ‘Rocznik Polskiej Akademji Umiejętności’ 1923/1924.

Sprawozdanie Sekretarza Generalnego Polskiej Akademji Umiejętności za czas od czerwca 1926 do czerwca 1927 r., ‘Rocznik Polskiej Akademji Umiejętności’ 1926/1927.

Sprawozdanie Sekretarza Generalnego Prof. K. Kostaneckiego, ‘Rocznik Polskiej Akademji Umiejętności’ 1918/1919.

Sprawozdanie Sekretarza Generalnego z czynności Polskiej Akademji Umiejętności za czas od czerwca 1923 do czerwca 1924, ‘Rocznik Polskiej Akademji Umiejętności’ 1923/1924.

Sprawozdanie Sekretarza Generalnego z czynności Polskiej Akademji Umiejętności za czas od czerwca 1925 do czerwca 1926, ‘Rocznik Polskiej Akademji Umiejętności’ 1925/1926.

Sprawozdanie z wydawnictw i czynności Polskiej Akademji Umiejętności od czerwca 1924 do czerwca 1925, ‘Rocznik Polskiej Akademji Umiejętności’ 1924/1925.

Statut Akademii Umiejętności w Krakowie, Kraków 1872.

Statut Polskiej Akademji Umiejętności, Kraków 1920.

Statut Polskiej Akademji Umiejętności, Kraków 1927.

Periodical

‘Głos Lubelski’ 1920, 169.

Studies

Brzeziński A.M., Organizacja i formy międzynarodowej współpracy intelektualnej w ramach Ligi Narodów (1922–1939), ‘Przegląd Zachodni’ 2015, 3.

Brzeziński A.M., Polska Komisja Międzynarodowej Współpracy Intelektualnej (1924–1939), Łódź 2001.

Gdańsk. Przeszłość i teraźniejszość, ed. S. Kutrzeba, Lwów–Warszawa–Kraków 1928.

H.D., Stosunki naukowe Polski z zagranicą, ‘Nauka Polska’ 1925, 5.

Handelsman M., Uniwersytet Warszawski. Z racji pierwszej rocznicy wskrzeszenia Wszechnicy Warszawskiej, ‘Świat’ 1916, 47.

Historja Śląska: od najdawniejszych czasów do roku 1400, vol. 1, ed. S. Kutrzeba, Kraków 1933.

Hübner P., Od Towarzystwa Naukowego Krakowskiego do Polskiej Akademii Umiejętności, in: Studia i materiały do dziejów Polskiej Akademii Umiejętności, vol. 1, Kraków 2002.

Konopczyński W., Nauka polska na terenie międzynarodowym, ‘Nauka Polska’ 1920, 3.

Kutrzeba S., Nauka a państwo, ‘Nauka Polska’ 1920, 3.

Kutrzeba S., Polska Akademia Umiejętności 1872–1938, in: P. Hübner, Od Towarzystwa Naukowego Krakowskiego do Polskiej Akademii Umiejętności, in: Studia i materiały do dziejów Polskiej Akademii Umiejętności, vol. 1, Kraków 2002.

Lichocka H., Akademia Umiejętności (1872–1918) i jej czescy członkowie, ‘Prace Komisji Historii Nauki PAU’ 2015, 14.

Muszkowski J., Międzynarodowa współpraca intelektualna wczoraj i dziś, ‘Życie Nauki. Miesięcznik Naukoznawczy’ 1947, 3, 13–14.

Pamiętnik Zjazdu Naukowego im. Jana Kochanowskiego w Krakowie 8 i 9 czerwca 1930, Kraków 1931.

Piskurewicz J., Prima inter pares. Polska Akademia Umiejętności w latach II Rzeczypospolitej, Kraków 1998.

Piskurewicz J., W służbie nauki i oświaty. Stanisław Michalski (1865–1949), Warszawa 1993.

Rafalska-Łasocha A., Maria Skłodowska-Curie i jej kontakty ze środowiskiem krakowskim, Kraków 2015.

Rederowa D., Formy współpracy Polskiej Akademii Umiejętności z zagranicą (1873–1952), ‘Studia i Materiały z Dziejów Nauki Polskiej’ 1966, 10.

Róziewicz J., Róziewicz H., Z dziejów międzynarodowych kontaktów naukowych Polski w latach 1919–1939, ‘Problemy Polonii Zagranicznej’ 1975, 9.

Siedlecki M., Nauka polska na terenie międzynarodowym, ‘Nauka Polska’ 1920, 3.

Stachowska K., Z działalności wydawniczej Polskiej Akademii Umiejętności – starania o upowszechnienie za granicą polskiej myśli naukowej w latach 1873–1952, ‘Rocznik Biblioteki PAN w Krakowie’ 1973, 19.

Majer J., Wstęp. Sprawa przeobrażenia Towarzystwa Naukowego krakowskiego na Akademiję Umiejętności, in: Pamiętnik piętnastoletniej działalności Akademii Umiejętności w Krakowie 1873–1888, Kraków 1889.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/rh.2020.50.361-397
Data publikacji: 2020-12-28 11:40:22
Data złożenia artykułu: 2019-08-30 17:47:28


Statystyki

Widoczność abstraktów - 376
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF (English) - 130

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2020 Mateusz Hübner

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.