O chronologii rządów namiestniczych Władysława Opolczyka w Polsce

Dariusz Wróbel

Streszczenie w języku polskim


W dotychczasowych badaniach spotykane są różne propozycje datacji rządów namiestniczych Władysława Opolczyka w Polsce. Starsza historiografia opowiadała się za datacją późniejszą (1378, 1379). J. Dąbrowski przyjmował rok 1377, po wyprawie litewskiej, a w najnowszej literaturze mowa jest o przełomie 1377/1378 r., a ponadto kwestionowany jest związek nominacji księcia z rezygnacją z regencji Elżbiety Łokietkówny. Mnogość propozycji wynika z braku źródeł dokumentowych i z problematycznej chronologii Kroniki Jana z Czarnkowa. Analiza określeń chronologicznych kronikarza (eodem anno itd.), w połączeniu z informacjami datowanymi w sposób bezwzględny, prowadzi do wniosku, że kładł on nominację Opolczyka przez króla Ludwika na początek 1377 r., lecz omawiany fragment dzieła ma zaburzoną kolejność rozdziałów. Z kolei z analizy itinerariów monarszego i książęcego z początku 1377 r. wynika, że do ich spotkania doszło pod koniec lutego, który jest prawdopodobnym momentem przekazania namiestnictwa w ręce księcia. Datacja ta koresponduje z relacją Jana z Czarnkowa o związku tej nominacji z ówczesną decyzją królowej Elżbiety o wyjeździe z Polski, co było związane z krytyką jej rządów po najeździe litewskim z 1376 r. i z tzw. rzezią Węgrów z 7 grudnia tego roku. Decyzja o powierzeniu rządów namiestniczych Opolczykowi została oprotestowana przez możnych wielkopolskich (8 marca 1377 r.), lecz nie spowodowało to natychmiastowego odwołania księcia, którego autorytet uznawali starostowie królewscy, episkopat polski oraz dostojnicy małopolscy. Mimo to, między połową kwietnia a końcem września 1378 r. książę opolski przestał pełnić funkcję namiestnika.


Słowa kluczowe


Władysław Opolczyk; Jan z Czarnkowa; rządy namiestnicze

Pełny tekst:

PDF (English)

Bibliografia


Archival sources

Magyar Nemzeti Levéltár, Diplomatikai Fényképgyűjtemény, ref. no. 207416, 269302.

Magyar Nemzeti Levéltár, Diplomatikai Levéltárat, ref. no. 87502.

Printed sources

Abschnitten aus der Chronik Detmar’s von Lübeck, ed. E. Strehlke, in: Scriptores rerum Prussicarum, vol. 3, eds. T. Hirsch, M. Töppen, E. Strehlke, Leipzig 1866.

Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej z Archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie, vol. 5, eds. O. Pietruski, X. Liske, Lwów 1875.

Codex diplomaticus domus senioris comitum Zichy de Zich et Vasenkeő. A Zichy és vásenkeői gróf Zichy-család idősb ágának okmánytára, vol. 4, eds. Im. Nagy, Iv. Nagy, D. Véghely, Budapest 1878.

Franciscani Thoruniensis Annales Prussici 941–1410, ed. E. Strehlke, in: Scriptores rerum Prussicarum, vol. 3, eds. T. Hirsch, M. Töppen, E. Strehlke, Leipzig 1866.

Joannis de Czarnkow, Chronicon Polonorum. Jana z Czarnkowa Kronika Polska 1333–1384, comp. J. Szlachtowski, in: Monumenta Poloniae Historica, vol. 2, ed. A. Bielowski, Lwów 1872.

Kodeks dyplomatyczny katedry krakowskiej św. Wacława, vol. 2, ed. F. Piekosiński, Kraków 1883.

Kodeks dyplomatyczny Małopolski, vol. 1, ed. F. Piekosiński, Kraków 1876.

Kodeks dyplomatyczny Małopolski, vol. 3, ed. F. Piekosiński, Kraków 1882.

Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski, vol. 3, ed. I. Zakrzewski, Poznań 1879.

Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski, vol. 6, eds. A. Gąsiorowski, H. Kowalewicz, Poznań 1982.

Studies

Antoniewicz M., Podstawy i zakres władzy księcia Władysława II opolskiego w ziemi wieluńskiej oraz północno-zachodniej Małopolsce, in: Książę Władysław Opolczyk – Fundator klasztoru Paulinów na Jasnej Górze w Częstochowie, eds. M. Antoniewicz, J. Zbudniewek ZP, Warszawa 2007.

Błaszczyk G., Dzieje stosunków polsko-litewskich od czasów najdawniejszych do współczesności, vol. 1: Trudne początki, Poznań 1998.

Breiter E., Władysław książę opolski, pan na Wieluniu, Dobrzyniu i Kujawach, palatyn węgierski i wielkorządca Polski i Rusi. Zarys biograficzny, Lwów 1889.

Dąbrowski J., Elżbieta Łokietkówna 1305–1380, in: Rozprawy Akademii Umiejętności. Wydział Historyczno-Filozoficzny, vol. 32 (57), Kraków 1914.

Dąbrowski J., Ostatnie lata Ludwika Wielkiego (1370–1382), Kraków 1918.

Gilewicz A., Stanowisko i działalność gospodarcza Władysława Opolczyka na Rusi w latach 1372–1378, in: Prace historyczne wydane ku uczczeniu pięćdziesięciolecia Akademickiego Koła Historyków UJK we Lwowie, Lwów 1929.

Kavka F., Vláda Karla IV. za jeho císařství (1355–1378), vol. 2, Praha 1993.

Laberschek J., Zasięg i charakterystyka rządów Władysława Opolczyka w północno-zachodniej części ziemi krakowskiej 1370–1391, ‘Rocznik Muzeum Okręgowego w Częstochowie’ 1985, 1.

Marzec A., Pod rządami nieobecnego monarchy. Królestwo Polskie 1370–1382, Kraków 2017.

Naruszewicz A., Historya Narodu Polskiego od początku chrześcijaństwa, vol. 7: Panowanie Węgrów, Warszawa 1786.

Sperka J., Otoczenie Władysława Opolczyka w latach 1370–1401. Studium o elicie władzy w relacjach z monarchą, Katowice 2006.

Sperka J., Rządy namiestnicze Władysława Opolczyka w Królestwie Polskim (1377/1378), in: Mieszczanie, wasale, zakonnicy, ed. B. Śliwiński, Malbork 2004 (Studia z dziejów średniowiecza, no. 10).

Sperka J., Władysław książę opolski, wieluński, kujawski, dobrzyński, pan Rusi, palatyn Węgier i namiestnik Polski (1326/1330 – 8 lub 18 maja 1401), 2nd ed., Kraków 2016.

Swieżawski A., Regencja Władysława Opolczyka na Rusi Czerwonej, in: Książę Władysław Opolczyk – Fundator klasztoru Paulinów na Jasnej Górze w Częstochowie, eds. M. Antoniewicz, J. Zbudniewek ZP, Warszawa 2007.

Szajnocha K., Jadwiga i Jagiełło 1374–1413, part I, Warszawa 1902.

Szujski J., Ludwik Węgierski i bezkrólewie po jego śmierci, in: idem, Opowiadania i roztrząsania, vol. 3, Kraków 1888 (Dzieła Józefa Szujskiego. Wydanie zbiorowe, series II, vol. 7).

Szyszka J., Formowanie się i organizacja dóbr monarszych w ziemi lwowskiej od połowy XIV do początku XVI wieku, Kraków 2016.

Śliwiński J., Władysław Biały (1327/1333 – 20 luty 1388). Ostatni książę kujawski, największy podróżnik spośród Piastów, 2nd ed., Kraków 2011.

Tęgowski J., Nowe źródła do kwestii datacji objęcia rządów na Rusi przez Władysława Opolczyka, ‘Średniowiecze Polskie i Powszechne’ 2009, 1(5).

Wertner Mór (Moritz), Itinerar des Königs Ludwig I, ‘Vjestnik Kr. Hrvatsko-Slavonsko-Dalmatinskog Zemaljskog Arkiva’ 1903, 5.

Wróbel D., Na pierwszym planie – możni i szlachta wobec bezkrólewia po śmierci Ludwika Andegaweńskiego, Lublin 2020.

Wyrozumski J., Horyzont polityczny Janka z Czarnkowa, ‘Studia Źródłoznawcze’ 1990, 32/33.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/rh.2020.49.161-177
Data publikacji: 2020-12-21 13:05:31
Data złożenia artykułu: 2019-11-30 01:17:21


Statystyki


Widoczność abstraktów - 454
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF (English) - 386

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2020 Dariusz Wróbel

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.