Staropolska edukacja wojskowa w kontekście szlacheckiej aksjologii. Jan Ryś, Żołnierska paideia. Wychowanie i szkolenie wojskowe w Polsce XVI–XVII wieku, Wydawnictwo Naukowe Akademii Ignatianum w Krakowie, Kraków 2019, ss. 752.

Urszula Świderska-Włodarczyk

Streszczenie w języku polskim


Monografia Jana Rysia z wielu względów zasługuje na uwagę. Przesądzają o tym odniesienia do licznych źródeł, interdyscyplinarna narracja, a co za tym idzie wielowątkowy dyskurs, uwzględniający dotychczasowe ustalenia, uzupełnione o autorskie novum. Dzięki tym zabiegom do rąk czytelników trafiła publikacja komplementarna, panoramiczna, uwzględniająca szeroką perspektywę badawczą, a przy tym oparta na logicznym wywodzie, co w ostatecznym rozrachunku przełożyło się na pracę spójną treściowo i mocno osadzoną w realiach epoki. Tego rodzaju prace, w przeciwieństwie do tych o wąskim spectrum badawczym, mają tę zaletę, że inspirują do naukowej dyskusji. W przypadku Żołnierskiej paidei za kontrowersyjną, acz dość popularną w literaturze przedmiotu, należy uznać opinię o stopniowej dewaluacji morale żołnierskiego, zwłaszcza w XVII w., na rzecz szlacheckiej prywaty i koniunkturalizmu. Tymczasem, jak zaświadczają źródła z epoki, taki pogląd nie znajduje potwierdzenia w staropolskich standardach. Nie tylko w stosunkowo spokojnym XVI stuleciu, ale także w naznaczonym licznymi wojnami XVII w., trudno szukać choćby cienia akceptacji dla lekceważenia obowiązujących norm. Nie oznacza to, że w nieustannym ogniu walk skutkującym masowymi stratami i bankructwami, takie odstępstwa się nie zdarzały. Nigdy jednak nie przekładały się na obniżenie rangi obowiązujących standardów, które na mocy długiego trwania długo jeszcze wyznaczały azymut szlacheckiej aksjologii.


Słowa kluczowe


polska szlachta; wychowanie i edukacja wojskowa; szlachecka aksjologia w XVI i XVII wieku

Pełny tekst:

PDF (English)

Bibliografia


Printed sources

Dantyszek J., Pieśni, transl. A. Kamieńska, Olsztyn 1987.

Diariusz sejmu lubelskiego 1566 roku, ed. I. Kwiatkowska, Wrocław 1980.

Filozofia i myśl społeczna XVI wieku, ed. Lech Szczucki, Warszawa 1978.

Fredro A.M., Dzieje narodu polskiego pod Henrykiem Walezjuszem królem polskim a potem francuskim, transl. W. Syrokomla, Petersburg–Mohylew 1855.

Górnicki Ł., Dworzanin polski, ed. R. Pollak, Wrocław 1954.

Jana Długosza Roczniki czyli Kroniki sławnego Królestwa Polskiego, Księga pierwsza, Księga druga, do 1038, ed. J. Dąbrowski, transl. S. Gawęda et al., Warszawa 2009.

Kronika Jana z Czarnkowa, ed. Marek D. Kowalski, transl. Józef Żerbiłło, Kraków 1996.

Skarga P., Kazania sejmowe, ed. J. Tazbir, Wrocław 1995.

Wybór mów staropolskich sejmowych i innych, comp. A. Małecki, ed. K.J. Turowski, Kraków 1860.

Studies

Klinger A., Stanisława Zaborowskiego program naprawy Rzeczypospolitej, Zielona Góra 1987.

Kutrzeba S., Polskie ustawy i artykuły wojskowe od XV do XVIII wieku, Kraków 1937.

Literatura staropolska. Wybór tekstów. Poezja, eds. P. Borek, R. Mazurkiewicz, Kraków 2002.

Opaliński E., Kultura polityczna szlachty polskiej w latach 1587–1652.

System parlamentarny a społeczeństwo obywatelskie, Warszawa 1995.

Orzechowski S., Policya Królestwa Polskiego, Sanok 1856.

Ronikier J., Hetman Adam Sieniawski i jego regimentarze. Studium z historii mentalności szlachty polskiej 1706–1725, Kraków 1992.

Śnieżko D., Mit złotego wieku w literaturze polskiego renesansu. Wzory – warianty – zastosowania, Warszawa 1996.

Świderska-Włodarczyk U., Autorytety parlamentarne. Wzorce i wzory osobowe w Rzeczypospolitej XVI i XVII wieku, Warszawa 2017.

Świderska-Włodarczyk U., Homo nobilis. Wzorzec szlachcica w Rzeczypospolitej XVI i XVII wieku, Warszawa 2017.

Świderska-Włodarczyk U., Mentalność szlachty polskiej XV i XVI wieku, Poznań 2003.

Werner K.F., Narodziny szlachty. Kształtowanie się elit politycznych w Europie, transl. K. Antkowiak, Kęty 2015.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/rh.2020.49.591-601
Data publikacji: 2020-12-21 13:06:30
Data złożenia artykułu: 2020-01-30 22:34:04


Statystyki

Widoczność abstraktów - 592
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF (English) - 134

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2020 Urszula Świderska-Włodarczyk

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.