Kraje bliskie – kraje dalekie. Polsko-szwajcarskie analogie wolnościowe w XIX/XX w.

Piotr Bednarz

Streszczenie w języku polskim


Rewolucja francuska stała się inspiracją do zrywów wolnościowych nie tylko w samej Francji, ale także poza jej granicami. Ideały wyrażone w Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela animowały ruchy rewolucyjne i narodowowyzwoleńcze także w Szwajcarii oraz na ziemiach polskich w przeciągu całego długiego wieku XIX. Historiografia obu krajów skłonna jest przypisywać Szwajcarii szczególną rolę dla polskiej myśli niepodległościowej, jako kraju będącego ostoją wolności. Pozbawieni jej Polacy mieli korzystać ze wsparcia Szwajcarów w swych dążeniach obliczonych na odzyskanie niepodległości. Konstatacja ta znajduje jednak ograniczone potwierdzenie w faktach historycznych. Udowadniają one, że pomimo wspólnego początku idei liberalnych XIX w., za jaki można uznać rewolucję francuską, dzieje społeczne Szwajcarów i Polaków biegły zupełnie odmiennymi torami. Różne rozumienie idei wolności oraz rozbieżne metody jej realizacji przy jednoczesnych różnicach mentalnych występujących pomiędzy oboma narodami każą skonstatować, że ten alpejski kraj tylko w ograniczonym stopniu mógł spełniać rolę azylu dla polskiej myśli niepodległościowej. Także po odzyskaniu przez Polskę bytu państwowego nie zanikły różnice dzielące oba narody, co obrazują wybrane zagadnienia z zakresu historii XX w. Przyjęta przez polską historiografię narracja stosunków szwajcarsko-polskich wymaga pewnej rewizji, uwzględniającej wskazane odmienności w rozumieniu i realizacji idei wolności, którą wykazywały się oba narody na przestrzeni obu wieków.


Słowa kluczowe


Szwajcaria; stosunki polsko-szwajcarskie XIX XX w.; historiografia

Pełny tekst:

PDF (English)

Bibliografia


Printed sources

Prugar-Ketling Z., Generał Bronisław Prugar-Ketling: wspomnienia syna, Warszawa 2006.

Studies

Andrzejewski M., Gabriel Narutowicz. Wasserbauer, Hochschullehrer und Politiker, Zürich 2006.

Andrzejewski M., Schweizer in Polen. Spuren der Geschichte eines Brückenschlages, Basel 2002.

Andrzejewski M., ‘Ta Szwajcaria to raj ziemski’. Obraz Szwajcarii w polskiej publicystyce, wspomnieniach i beletrystyce (1870–1918), Gdańsk 2007.

Baer R., Die Schweiz und ihre 26 Kantone: Eine Landeskunde in Regionen, Traditionen und Wappen, Rzeszów 2005.

Bednarz P., Dylematy neutralnych. Szwajcarska opinia publiczna wobec kwestii polskiej 1914–1918, Lublin 2012.

Bednarz P., Edmond Privat i jego działalność na rzecz Polski w czasie pierwszej wojny światowej, Lublin 2003.

Bednarz P., Für die Unabhängigkeit Polens: Berichte und Standpunkte der Schweizer Presse im Ersten Weltkrieg, Basel 2019.

Bonjour E., Die Schweiz und Deutschland, Berührungen während der ersten Hälfte des 19. Jahrhunderts, in: Die Schweiz und Europa. Ausgewählte Reden und Aufsätze von Edgar Bonjour zu seinem 60. Geburtstag am 21. August 1958, Basel 1958.

Bonjour E., Die Schweiz und Polen, ein historischer Rückblick, in: Die Schweiz und Europa. Ausgewählte Reden und Aufsätze von Edgar Bonjour zu seinem 60. Geburtstag am 21. August 1958, Basel 1958.

Catrina W., Die Rätoromanen zwischen Resignation und Aufbruch, Zürich 1983.

Crettaz B., Alpy jako źródło kultury, in: Socjologia wsi Szwajcarii, eds. A. Kaleta, Ch. Giordano, Y. Preiswerk, Toruń 1998.

Czeszejko-Sochacki Z., Wstęp, in: Konstytucja Szwajcarii, Warszawa 2000.

Die Zofinger-Verein Schweizerischer Studierender in Basel an die Vereins-Abtheilungen in anderer Kantonen, gedruckt bei Felix Schneider, Basel 1831.

Drobny W., Walka bez oręża: polskie obozy uniwersyteckie dla internowanych w Szwajcarii w latach 1940–1946, Warszawa 1985.

Durrenmatt P., Schweitzer Geschichte, Zürich 1963.

v. Erlach F., Die Kriegsführung der Polen im Jahre 1863. Nach eigenem Beobachtungen von März bis August an Ort und Stelle gesammelt, Darmstadt/Leipzig 1866.

Florkowska-Frančić H., ‘Die Freiheit ist eine grosse Sache’. Aktivitäten polnischer Patroten in der Schweiz während des Ersten Weltkrieges, Basel 2014.

Florkowska-Frančić H., Karl Kloss, in: Historisches Lexikon der Schweiz, https://hls-dhs-dss.ch/de/articles/013571/2009-02–26 [accessed on: 30 I 2020].

Florkowska-Frančić H., L’Influence des Polonais sur l’opinion publique en Suisse pendant la première guerre mondiale, in: Asyl und Aufenthalt. Die Schweiz als Zuflucht und Wirkungsstätte von Slaven im 19. und 20. Jahrhundert, eds. M. Bankowski et al., Basel 1994.

Florkowska-Frančić H., Miedzy Lozanną Fryburgiem i Vevey. Z dziejów polskich organizacji w Szwajcarii w latach 1914–1917, Kraków 1997.

Florkowska-Frančić H., ‘Obrona duchowa kraju’ w Szwajcarii przed II wojna światową. Między kulturą i polityką, in: Wokół historii i polityki. Studia z dziejów XIX i XX wieku dedykowane Profesorowi Wojciechowi Wrzesińskiemu, eds. S. Ciecielski et al., Toruń 2004.

Florkowska-Frančić H., Retoromanie. Trudny sukces małej grupy: perspektywa historyczna i stan obecny, ‘Przegląd Polonijny’ 2004, 4.

Florkowska-Frančić H., Struktura społeczna polskiej emigracji politycznej w Szwajcarii w latach sześćdziesiątych XIX wieku, Wroclaw 1975.

Fueter E., Die Schweiz seit 1848. Geschichte Wirtschaft Politik, Band 1, Zürich 1928.

Gagliardi E., Geschichte der Schweiz, Band 3, Zürich 1937.

Holenstein A., Mitten in Europa. Verflechtung und Abgrenzung in der Schweizer Geschichte, Baden 2015.

Hulewicz J., Les Polonais dans universités suisses 1864–1918, in: Pologne-Suisse. Receuil d’études historiques, Varsovie–Lwów 1938.

Kästli T., Die Schweiz. Eine Republik in Europa. Geschichte des Nationalstaats seit 1798, Zürich 1998.

Keller G., Das provisorische Comité zur Unterstützung der Polen an die Bewohner Zürichs, in: Gottfried Keller, Sämtliche Werke in 7 Bänden, ed. T. Böning, Band 7, Aufsätze, Dramen, Tagesbücher, ed. D. Müller, Frankfurt am Main 1996.

Konopnicka M., Miłosierdzie gminy. Kartka z Hottingen, Warszawa 1908.

Lewandowski J., Polacy w Szwajcarii, Lublin 1981.

Lewandowski J., Szwajcaria wobec powstania styczniowego, ‘Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska’ section F, 1993, 48, 6.

von Matt P., Zirkelexistenzen. Die doppelte Heimat der Schweizer Literatur, in: Swiss made. Die Schweiz im Austausch mit der Welt, Zürich 1998.

Matyja M., Niespełnione nadzieje. Losy polskiej 2. Dywizji Strzelców Pieszych w latach 1940–1945, Toruń 2013.

Nabholtz H. et al., Geschichte der Schweiz, Band 2, Zürich 1938.

[Pawlikowski J.], Czy Polacy mogą wybić się na niepodległość, Paris 1800.

Płygawko D., Sienkiewicz w Szwajcarii. Z dziejów akcji ratunkowej dla Polski w czasie pierwszej wojny światowej, Poznań 1986.

Porębski A., Wielokulturowość Szwajcarii w procesie zmiany, in: Naturalnie neutralna. Polityka zagraniczna Konfederacji Szwajcarskiej w XXI wieku, ed. A. Nitszke, Kraków 2014.

Przybylski H., Front Morges w okresie II Rzeczypospolitej, Warszawa 1972.

Ruffieux R., La Suisse de l'entre-deux-guerres, Lausanne 1974.

Schindler D., Die Gleichheit der Kantone, in: Recht, Staat, Völkergemeinschaft, ausgewählte Schriften, Zürich 1948.

Seippel P., Allgemeiner Überblick, in: Die Schweiz im 19. Jahrhundert, ed. P. Seippel, Band 3, Lausanne1900.

Simonett J., Felix Calonder 1863–1952, in: Die Schweizer Bundesräte. Ein biographisches Lexikon, ed. U. Altermatt, Zürich–München 1991.

Smoliński J., 2 Dywizja Strzelców Pieszych, Warszawa 1992.

Stadler P., Die Diskussion um eine Totalrevision der schweizrischen Bundesverfassung 1933–1935, ‘Schweizerische Zeitschrift für Geschichte’ 1969, 1.

Stauffer P., Polacy, Żydzi, Szwajcarzy, Warszawa 2008.

Sygnarski J., Jungo Ch., Emery L., Helvétie, terre d’accueil. Espoirs et vie quotidienne des internés polonais en Suisse 1940–1946 en images, Fribourg 2000.

Śladkowski W., Edmond Privat i jego działalność we Francji i Szwajcarii podczas pierwszej wojny światowej, ‘Annales Universitatis Mariae Curie-Sklodowska’ sectio F, 1968/1969, 23/24.

Tanner J., Geschichte der Schweiz im 20. Jahrhundert, München 2015.

Wolski J., Szwajcaria w piśmiennictwie polskim. Od XIX w. do czasów najnowszych, Rzeszów 2019.

Wojtowicz J., Historia Szwajcarii, Wrocław 1989.

Żejmo M., Druga Dywizja Strzelców Pieszych gen. Prugar-Ketlinga internowana w Szwajcarii podczas II wojny światowej, ‘Historia Slavorum Occidentis’ 2014, 1(16).

Żejmo M., Stosunki polsko-szwajcarskie. Przeszłość i teraźniejszość, Gdańsk 2016.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/rh.2020.50.233-259
Data publikacji: 2020-12-28 11:40:10
Data złożenia artykułu: 2020-02-04 17:43:29


Statystyki

Widoczność abstraktów - 326
Pobrania artykułów (od 2020-06-17) - PDF (English) - 154

Wskaźniki



Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2020 Piotr Bednarz

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.