Element przypadkowy i wrogi, karierowicze, moralnie rozłożeni, sypacze i deklaranci. Obraz członków Polskiej Partii Robotniczej w województwie lubelskim w świetle spraw Wojewódzkiej Komisji Kontroli Partyjnej PPR w Lublinie w latach 1945–1948

Michał Jan Bednarczyk

Streszczenie w języku polskim


Zakończenie działań wojennych wiązało się z początkiem dążeń Polskiej Partii Robotniczej do objęcia kontroli w każdej dziedzinie życia. Droga do tego celu wymagała przekształcenia organizacji konspiracyjnej w partię zdolną do rządzenia państwem. Utrzymanie posłuszeństwa członków było jednym z priorytetów jej kierownictwa. Organem zajmującym się wykrywaniem i karaniem przewinień była Centralna Komisja Kontroli Partyjnej, której podlegały komisje wojewódzkie. Celem artykułu jest przedstawienie rysu socjologicznego działaczy PPR, którzy znaleźli się w spectrum zainteresowania Wojewódzkiej Komisji Kontroli Partyjnej w Lublinie, przy wykorzystaniu metod statystycznych obrazujących m.in. ich wiek, zawód czy staż partyjny. Analiza wydanych postanowień i ich motywów pokaże, jakie przewinienia były rejestrowane, jakie stosowano wobec nich kary oraz ułatwi zrozumienie problemów partii w pierwszych latach „władzy ludowej”. Większość z 1358 spraw pochodziła z terenu Lublina, w którym WKKP miała największe wpływy. Najwyższy odsetek karanych stanowili młodzi działacze o krótkim stażu partyjnym, przeważająca ich część utrzymywała się z pracy fizycznej, choć wielu z nich zajmowało stanowiska partyjne i administracyjne. Niemal taką samą liczbę spraw sfinalizowano wykluczeniem i umorzeniem postępowania, część zgłoszeń nie była zgodna z prawdą. Członkowie komisji starali się wypełniać obowiązki wychowawcze, o czym świadczyła liczba kar porządkowych. Najbardziej rozpowszechnionymi przewinieniami były pijaństwo, naruszanie dyscypliny partyjnej i nadużycia materialne, częste były przypadki współpracy z podziemiem niepodległościowym i przestępstw z okresu okupacji, co pokazuje niedostateczne rozeznanie kierownictwa w przeszłości działaczy. WKKP, zdając sobie sprawę z posiadania nielicznych kadr, niekiedy odstępowała od wykluczenia sprawujących funkcje działaczy, tolerując ich do czasu znalezienia właściwych kandydatów na te stanowiska. Wnioski wydają się dla partii niekorzystne, należy jednak zaznaczyć, że w porównaniu z ogółem członków PPR w województwie liczba posądzonych wydaje się niewielka.


Słowa kluczowe


Wojewódzka Komisja Kontroli Partyjnej, Polska Partia Robotnicza, Komitet Wojewódzki PPR w Lublinie, historia Polski 1944–1956, organa kontroli partyjnej

Pełny tekst:

PDF

Bibliografia


Źródła archiwalne

Archiwum Akt Nowych w Warszawie:

Polska Partia Robotnicza. Komitet Centralny w Warszawie:

sygn. 295/IV-1 Plenarne posiedzenia CKKP

sygn. 295/IV-2 Narady i odprawy CKKP – protokoły i sprawozdania

sygn. 295/IV-3 Sprawozdania opisowe i statystyczne, plany pracy, uchwały i orzeczenia, komunikaty, korespondencja.

Archiwum Państwowe w Lublinie:

Komitet Wojewódzki Polskiej Partii Robotniczej w Lublinie:

sygn. 5 Protokoły plenarnych posiedzeń [Komitetu Wojewódzkiego PPR w Lu-blinie odbytych w okresie 1946–1948]

sygn. 9 Protokoły posiedzeń Egzekutywy Komitetu Wojewódzkiego PPR w Lu-blinie 1948

sygn. 19 Sprawozdania [Komitetu Wojewódzkiego PPR w Lublinie] 1948

sygn. 22 Protokoły z posiedzeń Sekretariatu [Komitetu Wojewódzkiego PPR w Lu-blinie] 1947

sygn. 23 Protokoły z posiedzeń Sekretariatu [Komitetu Wojewódzkiego PPR w Lu-blinie] 1948

sygn. 443 Sprawozdania miesięczne WKKP [za okres 1945–1947]

sygn. 444 Sprawozdania miesięczne WKKP 1948

sygn. 446 [Rejestr] „Sprawy załatwione” Wojewódzkiej Komisji Kontroli Partyj-nej [w latach 1945–1947]

sygn. 447 [Rejestr] „Sprawy wchodzące”, Sprawy zakończone [1947–1948(1949)]

sygn. 477 [Rejestr] „Sprawy wchodzące”, Sprawy zakończone [1947–1948]

sygn. 483 Biuletyn Informacyjny Centralnej Komisji Kontroli Partyjnej przy KC PPR.

Źródła drukowane

Protokoły posiedzeń Sekretariatu KC PPR 1945–1946, oprac. A. Kochański, Warszawa 2001.

Statut Polskiej Partii Robotniczej uchwalony na I. Zjeździe PPR, Wrocław 1947.

Wytyczne dla pracy Komisji Kontroli Partyjnej, Warszawa 1950.

Opracowania

Barnaszewski B., Polityka PPR wobec zalegalizowanych partii i stronnictw, Warszawa 1996.

Drabik R., Polska Partia Robotnicza, Gwardia Ludowa – Armia Ludowa na Lubelszczyźnie 1942–1944, w: Polska Partia Robotnicza – Gwardia Ludowa/Armia Ludowa na ziemiach polskich 1942–1944/1945, red. K. Kaczmarski, M. Krzysztofiński, Rzeszów 2013.

Drabik R., Polska Partia Robotnicza na Lubelszczyźnie (1944–1948). Przyczynek do badań nad działalnością, strukturami i kadrami, w: Polska Partia Robotnicza 1944–1948. Studia i szkice, red. M. Krzysztofiński, Rzeszów 2014.

Fiedorczyk P., Komisja Specjalna do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym. Studium historycznoprawne, Białystok 2002.

Komunistyczne amnestie lat 1945–1947 – droga do „legalizacji” czy zagłady?, red. W. Muszyński, Warszawa 2012.

Kosiński K., Historia pijaństwa w czasach PRL. Polityka – obyczaje – szara strefa – patologie, Warszawa 2008.

Libera P., Członkowie Centralnej Komisji Kontroli Partyjnej PZPR, w: Elity komunistyczne w Polsce, red. M. Szumiło, M. Żukowski, Warszawa–Lublin 2015.

Libera P., Marcel Reich-Janicki przed Centralną Komisją Kontroli Partyjnej (1950–1957), „Zeszyty Historyczne” 2009, 167.

Olszewski E., Polska Partia Robotnicza na Lubelszczyźnie 1942–1948, Lublin 1979.

Osęka P., Kartoteka spraw Centralnej Komisji Kontroli Partyjnej – rekonesans archiwalny, w: Od Piłsudskiego do Wałęsy. Studia z dziejów Polski z XX wieku, red. K. Persak et al., Warszawa 2008.

Osęka P., Sumienie partii. Rola i znaczenie Centralnej Komisji Kontroli Partyjnej, w: PZPR jako machina władzy, red. D. Stola, K. Persak, Warszawa 2012.

Pasko A., Kulisy władzy ludowej w województwie białostockim (1948–1956). Organizacja, główne kierunki działania KW PZPR, Białystok 2001.

PZPR jako machina władzy, red. D. Stola, K. Persak, Warszawa 2012.

Sekściński B., Ogniwo terroru. Delegatura Komisji Specjalnej do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym w Lublinie, Warszawa 2012.

Słabek H., O społecznej historii Polski 1945–1989, wyd. 2 uzup., Warszawa 2015.

Szumiło M., Elita Polskiej Partii Robotniczej (1945–1948). Portret historyczno-socjologiczny, w: Polska Partia Robotnicza 1944–1948. Studia i szkice, red. M. Krzysztofiński, Rzeszów 2014.

Szumiło M., Kierownictwo Polskiej Partii Robotniczej (1945–1948) – portret historyczno-socjologiczny, „Kwartalnik Historyczny” 2014, 2.

Witalec R., Funkcjonowanie, struktura organizacyjna oraz zasób aktowy WKKP przy KW PZPR w Rzeszowie w latach 1957–1986, „Prace Historyczno-Archiwalne” 1996, 4.

Witalec R., Struktura organizacyjna i działalność Wojewódzkiej Komisji Kontroli Partyjnej przy KW PZPR w Rzeszowie w latach 1949–1956, „Prace Historyczno-Archiwalne” 1995, 3.

Zaremba M., Wielka trwoga. Polska 1944–1947, Kraków 2012.

Zawadka K., Komitet Wojewódzki PZPR w Lublinie 1948–1956. Struktura – ludzie – mechanizm funkcjonowania, Lublin 2014.




DOI: http://dx.doi.org/10.17951/rh.2018.45.243-285
Data publikacji: 2018-06-29 13:18:01
Data złożenia artykułu: 2018-06-29 12:25:00

Odwołania zewnętrzne

  • Brak odwołań zewnętrznych


Prawa autorskie (c) 2018 Michał Jan Bednarczyk

Creative Commons License
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.