Ukryj
Pokaż wszystkie
Wyślij tekst przez e-mail Relacje i więź emocjonalna wnuków z dziadkami w okresie dzieciństwa a pomoc dziadkom przez młodych dorosłych
Streszczenie w języku polskim
W okresie dzieciństwa człowiek buduje więzi rodzinne. Dotyczą one głównie członków najbliższej rodziny: rodziców, rodzeństwa i dziadków. Sprawowanie opieki przez nestorów rodziny nad wnukami jest bardzo ważnym elementem w kształtowaniu postaw, zachowań, wzorców i norm najmłodszego pokolenia. Badania przeprowadzono z wykorzystaniem metody sondażu diagnostycznego. Wzięło w nim udział 238 osób w wieku 18–35 lat (młodzi dorośli), mających stały kontakt z dziadkami. Celem przeprowadzonych badań było ukazanie, w jaki sposób więzi/relacje ukształtowane w dzieciństwie znajdują swoje odzwierciedlenie w więziach/relacjach między wnukami a dziadkami w dorosłym życiu. Przedmiotem badań były relacje wnuków z dziadkami. Sformułowano trzy pytania badawcze: Pierwsze brzmiało: Jakie relacje z dziadkami są obecne we wspomnieniach młodych dorosłych? Respondenci wskazywali na kilka dobrych wspomnień, wśród których najczęściej były wymieniane wspólne posiłki (28%), zabawy (16%), wyjazdy (15%), wakacje u dziadków (14%), spacery (12%) oraz inne (39%). Drugie pytanie badawcze zostało sformułowane następująco: Jak często i w jaki sposób młodzi dorośli spędzają czas wolny z dziadkami? Najwięcej respondentów spotyka się z dziadkami raz lub kilka razy w miesiącu (łącznie 49%), rzadziej niż raz w miesiącu robi to 16%, natomiast częstsze kontakty to kilka razy w tygodniu (15%) lub codziennie (12%), a najrzadziej wskazywano spotkania raz w tygodniu (8%). Trzecie pytanie badawcze brzmiało: Czy i w jaki sposób młodzi dorośli udzielają pomocy dziadkom w okresie ich starości? Większość respondentów pomaga dziadkom głównie w sprawach internetowych oraz codziennych czynnościach, takich jak zakupy, sprzątanie, wizyty u lekarza czy organizacja życia domowego, co wynika zarówno z postępującej cyfryzacji, jak i z pogarszającej się sprawności fizycznej i psychicznej seniorów.
Słowa kluczowe
Pełny tekst:
PDFBibliografia
Abramowska-Kmon, A., Antczak, R., Chełchowska, M., Chłoń-Domińczak, A., Kotowska, I. E., Oczkowska, M., Panek, T., Perek-Białas, J., Ruzik-Sierdzińska, A., Strzelecki, P., Wróblewska, W., Zwierzchowski, J. (2023). Pokolenie 50+ w Polsce i w Europie w przededniu pandemii COVID-19: aktywność, stan zdrowia, warunki pracy, relacje międzypokoleniowe i wykluczenie. Raport podsumowujący wyniki badań 8. rundy badania „SHARE: 50+ w Europie”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza SGH.
Adamczyk, M. D. (2022). Modele funkcjonowania osób starszych, w tym niesamodzielnych, w rodzinie. Roczniki Nauk Społecznych, 14(3), 189–208. DOI: 10.18290/rns22503.2.
Appelt, K. (2007). Współcześni dziadkowie i ich znaczenie dla rozwoju wnuków. W: A. I. Brzezińska, K. Ober-Łopatka, R. Stec, K. Ziółkowska (red.), Szanse rozwoju w okresie późnej dorosłości. Poznań: Wydawnictwo Fundacji Humaniora.
Bajor, A., Cyrkun, K. (2021). Wieloaspektowe definiowanie rodziny w odniesieniu do typów rodzin dysfunkcyjnych. W: J. Kawak (red.), Wyzwania współczesnego świata (t. 14; s. 65–78). Łódź: Wydawnictwo Naukowe ArchaeGraph.
Bauer, K., Kullgren, J. (2024). Grandparents Help Grandkids in Many Ways – but the Reverse May Be True Too, Poll Suggests. Pobrane z: https://ihpi.umich.edu/news-events/news/grandparents-help-grandkids-many-ways-reverse-may-be-true-too-poll-suggests (dostęp: 8.02.2026).
Becker, S., Becker, F. (2008). Young Adult Carers in the UK: Experiences, Needs and Services for Carers Aged 16–24. London: Princess Royal Trust for Carers.
Borowik, J. (2020). „Dziadkowie – rodzice” widziani oczami dorosłych wnuków. Nauki o Wychowaniu. Studia Interdyscyplinarne, 10(1), 174–188. DOI: 10.18778/2450-4491.10.12.
Borowik, J. (2022). Rodzina z pominiętym pokoleniem. Doświadczenia życiowe dziadków wychowujących wnuki. Kultura i Edukacja, (3), 148–164. DOI: 10.15804/kie.2022.03.08.
Borowik, J. (2025). Opieka dziadków nad wnukami – nienormatywne wydarzenie życiowe w narracjach biograficznych. Roczniki Pedagogiczne, 17(1), 87–104. DOI: 10.15804/kie.2025.03.04.
Brągiel, J. (2002). Więzi społeczne w rodzinie. W: S. Kawula, J. Brągiel, A. W. Janke, Pedagogika rodziny. Obszary i panorama problematyki (s. 103–114). Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Brągiel, J. (2007). Więzi społeczne w rodzinie. W: S. Kawula, J. Brągiel, A. W. Janke, Pedagogika rodziny. Obszary i panorama problematyki (s. 115–134). Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Brągiel, J., Górnicka, B. (2020). Rodzina w kręgu ponowoczesnych przemian i wyzwań niepełnosprawności. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Brzezińska, A. I. (red.). (2021). Psychologiczne portrety człowieka. Praktyczna psychologia rozwojowa. Gdańsk: GWP.
Burkacka, I. (2017). Monoparentalność, wielorodzina i rodzina zrekonstruowana. Współczesne nazwy modeli życia rodzinnego. Artes Humanae, 2, 61–94. DOI: 10.17951/arte.2017.2.61.
Chojnacka, B. (2023). Dziadkowie jako znaczący inni w biograficznym doświadczeniu. Zeszyty Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II, 66(3), 95–112. DOI: 10.31743/znkul.16393.
Cudak, H. (2012a). Zaburzenie struktury rodziny jako konsekwencja makrospołecznych uwarunkowań. Pedagogika Rodziny, (2), 7–17.
Cudak, S. (2012b). Znaczenie więzi emocjonalnych w rodzinie dla prawidłowego funkcjonowania dzieci. Pedagogika Rodziny, (2), 31–39.
Czepczarz, J., Czepczarz, A. (2021). Znaczenie opieki nad wnukami w jakości życia osób w podeszłym wieku. Wychowanie w Rodzinie, 25(2), 139–153. DOI: 10.61905/wwr/170383.
Czerwonka, D. (2017). Rola współczesnych dziadków – z perspektywy wnucząt i seniorów. Zeszyty Naukowe Kujawskiej Szkoły Wyższej we Włocławku, 44, 105–119.
Dellmann-Jenkins, M., Blankemeyer, M., Pinkard, O. (2000). Young Adult Caregivers for Older Family Members. Journal of Aging Studies, 14(2), 189–204.
Firlit-Fesnak, G. (2022). Zdolność dostosowania rodziny wobec zmian wywołanych pandemią COVID-19. Studia Politologiczne, 65, 108–128. DOI: 10.33896/SPolit.2022.65.5.
Fitzpatrick, M. (2004). Grandparents Raising Grandchildren, Melbourne, Council on the Ageing. AJSI, 49(4), 467–488.
Franczyk, E. (2021). Osoba starsza a kryzys we współczesnej rodzinie w ujęciu systemowym. Horyzonty Wychowania, 20(53), 61–71. DOI: 10.35765/hw.2030.
Frączek, Z. (2021). Dysfunkcjonalność i problemy współczesnej polskiej rodziny w świetle danych statystycznych i wspierających działań państwa. Kultura – Przemiany – Edukacja, 9, 149–169. DOI: 10.15584/kpe.2021.9.7.
Garbulińska-Charchut, J. (2021). Pandemia koronawirusa – możliwe długoterminowe skutki społeczne. W: J. Kawak (red.), Wyzwania współczesnego świata (t. 14; s. 53–64). Łódź: Wydawnictwo Naukowe ArchaeGraph.
Gerard, J. M., Landry-Meyer, L., Roe, J. G. (2006). Grandparents Raising Grandchildren: The Role of Social Support in Coping with Caregiving Challenges. International Journal of Aging and Human Development, 62(4), 359–383. DOI: 10.2190/3796-DMB2-546Q-Y4AQ.
Grabarczyk, F. (2019). Samotność osób starszych. W: J. Zimny (red.), Nowe oblicza współczesnej rzeczywistości (s. 137–150). Stalowa Wola: Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Stalowej Woli.
Grünwald, O., Damman, M., Henkens, K. (2022). The Experiences of Grandparents Looking After Their Grandchildren: Examining Feelings of Burden and Obligation Among Non-Custodial Grandparents. Ageing & Society, 1–18. DOI: 10.1017/S0144686X22001027.
Herudzińska, M. H. (2022). Seniorzy w Polsce – stan zdrowia, wsparcie instytucjonalne i opieka nieformalna. Wychowanie w Rodzinie, 27(2), 325–344. DOI: 10.61905/wwr/170354.
Huk, T. (2014). Pedagogika medialna. Aspekty społeczne, kulturowe i edukacyjne. Kraków: Oficyna Wydawnicza Impuls.
Jarosz, E., Nowak, A. (2012). Dzieci ofiary przemocy w rodzinie. Raport Rzecznika Praw Dziecka. Funkcjonowanie znowelizowanej ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. Warszawa: Rzecznik Praw Dziecka.
Jas, K. (2019). Rodzina jako miejsce kontaktów międzypokoleniowych w opinii uczniów szkół ponadgimnazjalnych powiatu cieszyńskiego. Edukacja Międzykulturowa, (2), 180–193. DOI: 10.15804/em.2019.02.12.
Kawula, S. (2002). Pedagogika rodziny. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Kotlarska-Michalska, A. (2002). Więź w rodzinach wielodzietnych. Roczniki Socjologii Rodziny, 14, 57–70.
Kwak, A. (2018). Czy trwałość więzi rodzinnych mimo przemian społecznych? Rocznik Nauk Społecznych, 46(4), 165–171. DOI: 10.18290/rns.2018.46.4-9.
Luty-Michalak, M. (2017). Siła więzi rodzinnych osób starszych. Uniwersyteckie Czasopismo Socjologiczne, 18(1), 41–49.
Łuczak, E. (2008). Wielowymiarowa dysfunkcjonalność współczesnej rodziny i jej wpływ na proces wychowania. W: W. Muszyński, E. Sikora (red.), Małżeństwo i rodzina w ponowoczesności. Szanse – zagrożenia – patologie (s. 306–313). Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek.
Mitkiewicz, B. (2021). Troska o rodzinę niesamodzielnego seniora. Społeczeństwo – Edukacja – Język, (13), 243–259.
Młyński, J. (2020). Rodzina w sytuacji pandemii koronawirusa COVID-19 jako wyzwanie dla polityki lokalnej. W: N. G. Pikuła, M. Grewiński, E. Zdebska, W. Glac, (red.), Wyzwania dla polityki społecznej w kontekście pandemii koronawirusa (s. 69–87). Kraków: Wydawnictwo Scriptum Tomasz Sekunda.
Nikitorowicz, J. (1999). Szanse i zagrożenia tożsamości rodzinnej. W: J. Nikitorowicz (red.), Rodzina wobec wyzwań edukacji międzykulturowej (s. 66–78). Białystok: Trans Humana.
Nowak-Dziemianowicz, M. (2016). Walka o uznanie w narracjach. Jednostka i wspólnota w procesie poszukiwania tożsamości. Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej.
Nowicka, E. (2020). Rodzinna edukacja medialna przygotowaniem do funkcjonowania dziecka w świecie mediów. Wychowanie w Rodzinie, 22(1), 257–266. DOI: 10.61905/wwr/170471.
Ochiltree, G. (2006). The Changing Role of Grandparents. Arte Briefing. Australian Family Relationships Clearinghouse, 2, 1–9.
Pilch, T., Bauman, T. (2001). Zasady badań pedagogicznych. Strategie ilościowe i jakościowe. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie „Żak”.
Pujer, K. (2016). Współczesna rodzina. Szanse, zagrożenia, kierunki przemian. Wrocław: Wydawnictwo Exante.
Pyźlak, G. (2020). Troska o rodziny w sytuacjach trudnych. Lublin: Wydawnictwo Diecezji Rzeszowskiej.
Ritzer, G. (2004). Klasyczna teoria socjologiczna. Poznań: Zysk i S-ka.
Różański, T. (2020). Samotność i osamotnienie osób starszych jako problem społeczny i edukacyjny. Roczniki Pedagogiczne, 12(4), 75–90. DOI: 10.18290/rped20124-6.
Różański, T. (2021). Przemoc wobec ludzi starszych w rodzinie. Zarys problematyki. Teologia i Człowiek, 52(4), 171–187. DOI: 10.12775/TiCz.2020.057.
Rudnik, A. (2014). Relacje międzypokoleniowe w rodzinie – perspektywa gerontologiczna. W: P. Szukalski (red.), Relacje międzypokoleniowe we współczesnych polskich rodzinach (s. 41–55). Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
Rynkowska, D. (2019). Przemoc wobec osób starszych – sposoby przeciwdziałania. Polityka i Społeczeństwo, (1), 69–82. DOI: 10.15584/polispol.2019.1.5.
Ryszka, Ł. (2023). Komunikacyjne dylematy pełnionych ról dziadków i teściów w świetle koncepcji analizy transakcyjnej. W: J. Siewiora, G. Godawa, K. Cymanow-Sosin (red.), Miejsce i rola rodziców w budowaniu i funkcjonowaniu rodzin ich dzieci (s. 139–159). Kraków: Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie.
Schier, K. (2008). Johna Bowlby’ego teoria przywiązania i psychoanaliza – historia rodzinna? W: B. Józefik, B. Iniewicz (red.), Koncepcja przywiązania. Od teorii do praktyki klinicznej (s. 35–51). Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.
Seferyńska, A. M. (2004). Uczeń z rodziny dysfunkcyjnej. Warszawa: WSiP.
Semków, J. (2021). Opieka nad osobą z chorobą Alzheimera – perspektywa opiekunów. EXLIBRIS Biblioteka Gerontologii Społecznej, (2), 34–50.
Szatur-Jaworska, B. (2017). Życie rodzinne polskich seniorów na początku XXI wieku. W: M. Bednarski, Z. Czepulis-Rutkowska, D. Głogosz (red.), O racjonalną politykę rodzinną. Rodzina formacją niezastąpioną? Książka jubileuszowa prof. Bożeny Balcerzak-Paradowskiej (s. 108–118). Warszawa: Instytut Pracy i Spraw Socjalnych.
Szostakowska, K. (2019). Infantylizacja osób starszych nie tylko w sferze języka – raport z badań. Praca Socjalna, 34(5), 7–21. DOI: 10.5604/01.3001.0013.7255.
Szostakowska, K. (2022). Wielowymiarowość infantylizacji osób starszych – wyniki badań. Studia Pedagogiczne, 41, 195–208.
Walęcka-Matyja, K. (2022). Wartości rodzinne, materialne i światopogląd a proces transmisji międzypokoleniowej. Kwartalnik Naukowy Fidest et Ratio, (1), 1–15.
Wesołowska, P. (2019). Świadomość pedagogiczna współczesnych rodziców oraz jej źródła. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.
Zamorska, K., Makuch, M. (2018). Starzenie się społeczeństwa. Wymiar społeczny, gospodarczy i polityczny. Kraków: Wydawnictwo Księgarnia Akademicka.
Znaniecki, F. (2011). Relacje społeczne i role społeczne. Niedokończona socjologia systematyczna. Warszawa: PWN.
Żebrok, P. (2021). Autorytet dziadka w rodzinie. W: A. Chrapusta, I. Skoczeń, S. Wronka (red.), Pomiędzy szacunkiem a odpowiedzialnością. Rola autorytetu w rozwoju osobowym człowieka (s. 123–139). Kraków: Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie.
DOI: http://dx.doi.org/10.17951/j.2026.39.1.69-92
Data publikacji: 2026-05-06 09:43:14
Data złożenia artykułu: 2025-10-22 21:24:05
Statystyki
Wskaźniki
Odwołania zewnętrzne
- Brak odwołań zewnętrznych
Prawa autorskie (c) 2026 Martyna Karwińska, Katarzyna Szostakowska, Marcin Szostakowski
Powyższa praca jest udostępniana na lcencji Creative Commons Attribution 4.0 International License.